
Món cà pháo, nhất là cà pháo muối, nổi tiếng đến mức, dân Việt ta được gọi là dân... cà muối. Có những vùng, quả cà pháo trở thành thương hiệu, trở thành niềm tự hào của vùng đất ấy, như cà Nghệ chẳng hạn. Dân phía Bắc, chả cần canh cua, bất cứ canh gì, có rau, là đều phải có đĩa cà muối, trắng phau (hoặc xanh, có loại cà màu xanh, nén bẹp), giòn tan, đi kèm canh, nó đưa cơm một cách... nền nã khoan thai và kịch liệt. Tôi từng được một ông bạn nhà báo gửi máy bay từ Hà Nội cho 2 cân cà nghệ, để rồi phải đi mua từ vại đến cối đá mà nén. Và hàng năm, hàng tấn cà cũng cưỡi máy bay đến khắp thế giới, nơi nào có người Việt sinh sống, chỉ để chứng minh mình là... cà, là thứ quốc hồn quốc túy của người Việt.
Nhưng dân Việt ta, không chỉ có cà pháo. Tây Nguyên có món cà đắng hết sức tuyệt vời. Món này, khách đến Tây Nguyên giờ, phải gặp dịp mới có, nhất là thửa được loại cà mọc trên tổ mối. Nó ngon một cách... thôi rồi. Bà con dân tộc Tây Nguyên chỉ đơn giản nấu với lá mì (sắn) và cá suối. Còn sau này nó được người Kinh Mô - li - phê, chế biến nhiều cách nữa, ngon... rụng rời.
Và, có 2 loại cà phổ biến nữa, là cà bát và cà tím.
Cà bát, chắc là căn cứ vào hình dáng của nó, to bằng cái bát ăn cơm. Và cà tím, căn cứ theo màu, cũng có vùng căn cứ hình dáng thì gọi là cà dái dê.
Tôi đã từng thấy có gia đình ở Thanh Hóa muối cà bát, muối cả vại to, hàng mấy chục cân, để ăn quanh năm. Khi ăn, lấy ra một quả, dùng dao thái mỏng, ăn với cơm, thậm chí chan nước mưa ăn với cà. Thực là, nó không ngon như cà pháo, mỗi cái giống là... mặn như nhau, chứ nó không giòn, không... mọi nhẽ như cà pháo. Nhưng đưa cơm được, với nhà nghèo.
Nhưng om thì cà bát lại nhất. Rất ít người dùng cà pháo để om, hoặc có thì cũng là vì... chả có món gì hơn, chứ đã om thì là phải cà bát. Nó như sinh ra để phục vụ cho món này.
Đơn giản nhất là thái mỏng, phi tỏi mỡ thật thơm, đổ vào xào, thêm chút mẻ, chín thì cho lá lốt vào. Xong. Nhức mũi lắm, nồng nã lắm. Có thể thêm mấy lát đậu phụ nữa. Nếu ăn chay thì thay mỡ bằng dầu. Và đây là một trong những món ăn thường hết đầu tiên trong tiệc chay.
Nhưng đấy là... đơn giản, là của nhà bình dân, là qua bữa, dù giờ, có được đĩa cà như thế cũng phải là... như thế nào?. Còn thường thì thế này, trời mưa, có ông con trai trong nhà, hoặc ông chồng, bì bõm ngoài ao một lúc, xách vào cặp ếch. Thôi xong.